Sığortalı Azərbaycan xəbər verir ki, geosiyasi risklər dünya üzrə əsas ticarət dəhlizlərində sığortanın rolunu əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Hörmüz boğazı və Babülməndəb ətrafında təhlükəsizlik risklərinin yüksəlməsi göstərib ki, sığorta təminatı ticarət dəhlizi formalaşdıqdan sonra əlavə edilən element deyil, marşrutun planlaşdırılması və layihələndirilməsi mərhələsindən etibarən nəzərə alınmalı əsas amillərdən biridir.
SİGORTAMEDYA XÜSUSİ
Dünya ticarətinin əsas marşrutlarını yalnız limanlar, dəmir yolları və avtomobil yolu bağlantıları formalaşdırmır. Hər hansı marşrutun real və davamlı ticarət dəhlizinə çevrilməsi üçün həmin xətt üzrə daşınan yüklərin, gəmilərin və bütün logistika prosesinin qəbul edilə bilən şərtlərlə sığortalanması da vacibdir.
Hörmüz boğazı və Babülməndəb ətrafında təhlükəsizlik təhdidlərinin artması sığorta ilə ticarət arasındakı əlaqəni daha aydın şəkildə ortaya çıxarıb. Gəmilərə qarşı hücumlar və regional münaqişələr riskli sulardan keçid üçün tələb olunan əlavə müharibə riskləri sığortasının bahalaşmasına səbəb olub. Artan xərclər fonunda bəzi daşıyıcılar alternativ marşrutlara və fərqli yükdaşıma üsullarına üstünlük verməyə başlayıblar.
Yaranan vəziyyət göstərir ki, sığorta təminatı artıq hazır ticarət dəhlizinə sonradan əlavə olunan xidmət kimi qiymətləndirilməməlidir. Risklərin müəyyənləşdirilməsi və lazımi sığorta təminatının yaradılması dəhlizin layihələndirilməsinin ilk mərhələlərindən etibarən planlaşdırılmalıdır.
Bir keçidin sığorta xərci 750 min dollara çatıb
Qırmızı dənizdə təhlükəsizlik risklərinin yenidən artdığı 2026-cı ilin iyul ayında regiondan keçən gəmilər üçün tətbiq edilən əlavə müharibə riski sığorta haqqı qısa müddətdə gəminin dəyərinin təxminən 0,3 faizindən 0,75 faizinə yüksəlib.
Bu artım xüsusilə yüksək dəyərli gəmilər üçün ciddi əlavə maliyyə yükü yaradıb. Məsələn, 100 milyon dollar dəyərində olan gəmi üçün bir keçidə görə əlavə sığorta xərci təxminən 300 min dollardan 750 min dollara qədər yüksəlib.
Reuters-in istinad etdiyi bazar məlumatları sığorta tariflərindəki nisbətən kiçik dəyişikliklərin belə bir neçə günlük səfər zamanı yüz minlərlə dollar həcmində əlavə xərc yarada bildiyini göstərir.
Hörmüz boğazında da vəziyyət daha kəskin olub. Münaqişədən əvvəl gəminin dəyərinin təxminən 0,25 faizi səviyyəsində olan əlavə müharibə riski sığortasının 2026-cı ilin martında bəzi sektor hesablamalarına əsasən 3 faizə qədər yüksəldiyi bildirilib.
Reuters-in istinad etdiyi Jefferies hesablamalarına görə, dəyəri 200-300 milyon dollar arasında dəyişən tankerlər üçün bu səviyyə yalnız gəminin müharibə riskinə görə təxminən 7,5 milyon dollarlıq sığorta xərci deməkdir.
Münaqişədən əvvəl analoji xərc təxminən 625 min dollar təşkil edirdi. Beləliklə, bəzi gəmilər üzrə müharibə riski sığortasında artım 1000 faizdən də yüksək olub.
Həmin dövrdə Fars körfəzi və ətraf sularda təxminən 1000 gəminin ümumi dəyərinin 25 milyard dollardan çox olduğu və bu gəmilərin böyük hissəsinin London sığorta bazarında sığortalandığı bildirilmişdi.
Hörmüzdə gəmi hərəkəti son ayların ən aşağı səviyyəsinə düşüb
Artan təhlükəsizlik təhdidləri Hörmüz boğazında gəmiçilik fəaliyyətinə də ciddi təsir göstərib.
Kpler məlumatlarına əsasən, avqustun sonu ilə sentyabrın əvvəllərini əhatə edən 10 günlük müddətdə boğazdan keçən kommersiya yük gəmilərinin gündəlik orta sayı 10-a qədər azalıb. Bu göstərici may ayından etibarən qeydə alınan ən aşağı səviyyə kimi göstərilir.
Reuters-in 7 sentyabr tarixli məlumatına görə, 5 sentyabrda Hörmüz boğazından cəmi iki gəmi, 6 sentyabrda isə altı gəmi keçib.
Böyük Britaniyanın Dəniz Ticarəti Əməliyyatları qurumu da 6 iyuldan etibarən Hörmüz boğazı və ətrafında gəmilərin zərər gördüyü 27 mərmi və ya raket zərbəsi hadisəsinin qeydə alındığını açıqlayıb.
Təhlükəsizlik risklərinin yüksəlməsi bölgədə ticarətin davam etdirilməsi üçün alternativ və daha qeyri-ənənəvi logistika üsullarının tətbiqinə də səbəb olub.
Avqust ayında Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində yüklənən üç mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) yükü Hörmüz boğazından keçmədən başqa gəmilərə ötürülüb.
LNG daşımalarında nadir hallarda tətbiq olunan bu üsul vasitəsilə yüklərin Hindistan və Yaponiyaya çatdırılması təmin edilib.
Gəmi izləmə məlumatları göstərir ki, təhlükəsizlik riskləri yalnız boğazdan keçən gəmilərin sayına təsir etmir. Eyni zamanda yükdaşıma üsullarının dəyişdirilməsinə də səbəb olur.
Risklərin maliyyə baxımından daşınmasının çətinləşməsi və ya sığorta imkanlarının məhdudlaşması yüklərin Ümid burnu və quru yolu kimi alternativ marşrutlara yönəldilməsinə gətirib çıxara bilər.
Lakin alternativ marşrutların seçilməsi daşınma müddətinin uzanması ilə yanaşı yanacaq, fraxt və sığorta xərclərinin də artmasına səbəb olur.
Hörmüz qlobal enerji ticarətinin mərkəzindədir
Sığortalana bilmə məsələsi qlobal enerji ticarəti baxımından strateji əhəmiyyət daşıyan Hörmüz boğazında daha böyük önəm kəsb edir.
Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatlarına görə, 2025-ci ildə qlobal xam neft ticarətinin təxminən 34 faizi, başqa sözlə gündəlik 15 milyon barelə yaxın xam neft ekvivalenti Hörmüz boğazından keçib.
Bu marşrut üzrə daşınan xam neftin təxminən 44 faizi Çin və Hindistana çatdırılıb.
Xam neft və neft məhsulları birlikdə hesablandıqda isə Hörmüz boğazından keçən neft həcminin gündə təxminən 20 milyon barrelə çatdığı bildirilir.
Bu göstərici dünya üzrə dəniz yolu ilə daşınan neftin təxminən dörddə birinə bərabərdir.
Belə böyük həcmli və strateji keçid nöqtəsində sığorta təminatının zəifləməsi və ya sığorta haqlarının kəskin şəkildə artması yalnız gəmiçilik şirkətlərinin xərclərinə təsir göstərmir.
Artan sığorta və logistika xərcləri enerji qiymətlərindən istehsal xərclərinə, təchizat zəncirlərindən inflyasiyaya qədər bir sıra sahələrdə əlavə təzyiq yarada bilər.
Sığorta təminatı dəhliz qurulmadan əvvəl müəyyənləşdirilməlidir
Orta Dəhliz və Türkiyə üzərindən Avropaya çıxan alternativ ticarət bağlantıları geosiyasi böhranlar fonunda daha böyük əhəmiyyət qazandıqca, marşrutların yalnız məsafə və daşınma müddəti əsasında qiymətləndirilməsi kifayət etmir.
Liman və dəmir yolu infrastrukturlarının tutumu ilə yanaşı, marşrut üzrə qarşıya çıxa biləcək müharibə riski, terror riski, siyasi zorakılıq, yük və gəmi zədələnməsi kimi təhlükələr də layihələndirmə prosesində nəzərə alınmalıdır.
Sığorta və təkrar sığorta sektorunun ticarət dəhlizlərinin planlaşdırılmasına ilkin mərhələdən cəlb edilməsi risklərə uyğun sığorta təminatının və tələb olunacaq sığorta kapasitesinin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsinə imkan yarada bilər.
Belə yanaşma geosiyasi böhranların və ticarət kəsintilərinin qarşısını tam şəkildə almasa da, böhran baş verdiyi zaman hansı zərərlərin və hansı şərtlərlə qarşılanacağının əvvəlcədən müəyyən edilməsinə kömək edə bilər.
Bu isə sığorta təminatındakı boşluqların, əhatə dairəsi ilə bağlı anlaşılmazlıqların və sığorta tərəfindən qarşılanmayan zərərlərin azaldılmasına şərait yarada bilər.
Sığorta haqlarının həddindən artıq yüksəldiyi və ya sığorta təminatının əlçatanlığının azaldığı marşrut infrastrukturu tam hazır olsa belə, kommersiya baxımından cəlbediciliyini itirə bilər.
Əksinə, riskləri əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş, lazımi sığorta təminatı yaradılmış və kifayət qədər sığorta kapasitesi planlaşdırılmış marşrutlar mümkün böhranlara qarşı daha dayanıqlı ola bilər.
Ticarət dəhlizlərinin planlaşdırılmasında sığortanın rolu artır
Son hadisələr göstərir ki, ticarət dəhlizlərinə yalnız nəqliyyat və logistika layihəsi kimi yanaşmaq kifayət deyil. Dəhlizin davamlı və kommersiya baxımından işlək olması üçün həmin marşrut üzrə yaranacaq risklərin maliyyə baxımından da idarə edilməsi vacibdir.
Xəritə üzərində çəkilən bir xəttin real ticarət dəhlizinə çevrilməsi üçün nəqliyyat infrastrukturu ilə yanaşı, sığorta və təkrar sığorta imkanları da əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır.
Xüsusilə geosiyasi risklərin artdığı bir dövrdə sığorta sektorunun dəhlizin layihələndirilməsi prosesinə ilkin mərhələdən daxil edilməsi marşrutların dayanıqlılığını və kommersiya baxımından davamlılığını gücləndirə bilər.
Müəllif Hüquqları
Sığortalı Azərbaycan – “Sigorta Medya” nəşridir. Bütün hüquqlar qorunur. Platformamız vasitəsilə fərdi sığorta və korporativ sığorta növləri, o cümlədən həyat sığortası və könüllü pensiya sığortası haqqında ən son xəbərləri izləyə bilərsiniz. Regionun sığorta gündəmini izləmək üçün Sigorta Medya Türkiye səhifəsini də ziyarət edə bilərsiniz.
